Basarida Çalismanin Önemi: Basarili bir hayat, ‘uyumlu, mutlu ve doyumlu’ yasanan bir hayattir. Geçmiste basari için, ayni öneriyi içeren tek bir reçete sunulurdu; Çalismak, çalismak ve yine çalismak veya çok çalismak. Oysa çagdas basari kavrami içinde ‘çok çalismak’ yerini ‘etkili çalisma’ya birakmistir.
‘Etkili çalismak’ belirlenmis amaçlar ve saptanmis öncelikler dogrultusunda zamani programli olarak kullanmaktir. ‘Etkili çalisma’ programi içinde dinlenmeye, eglenmeye, aileye, sevdiklerine zaman ayirmaya ve hobilere daima yer vardir.
Basarili olabilmek için mutlaka amacin açik ve net bir biçimde tanimlanmis olmasi, kisinin buna inanmasi ve bu amaca yönelik yillik, aylik ve haftalik programlarin düzenlenmesi gerekir. Unutmamak gerekir ki, basarili insan belirledigi amaçlarina belli bir zaman dilimi içinde ulasmis olan kisidir.

Ögrenme Nedir?: Ögrenme bilgiyi algilama, hafizaya alma, tekrar geri getirme (hatirlama) ve gerektiginde kullanma sürecidir. Bir baska açidan ögrenme; bireylerin zihinsel yapilarinda görülen degismeler olarak da tanimlanabilir. Bu degisimlerin bir kismi gözlenebilirken bir kismi da dogrudan gözlenemeyebilir. Ögrenme süreci bireyin aktif oldugu bir süreçtir.

Nasil Ögreniyoruz? Bilgiyi Isleme Modeline göre ögrenme insan zihninde su sekilde meydana gelmektedir;

Uyaranlar----->Duyusal Kayit------>Dikkat----->Algilama----->Kisa süreli hafiza----->düzenli ve aralikli tekrar----->kodlama-------> uzun süreli hafiza------>deneme(sinama)
------>ÖGRENME

Ayni semayi baska bir açidan incelersek;

Uyaranlar----->Duyusal Kayit------>Dikkat----->Algilama----->Kisa süreli hafiza------->tekrar yapmama------->kodlama yapmama------->UNUTMA

Ögrenme sürecinde, duyusal kayit duyu organlari vasitasiyla çevresel uyaricilari alir. Daha uzun süre depolanmasi istenen bilgiler kisa süreli hafizaya alinir. Duyusal kayda yüzlerce uyaran gelir. Bu uyaranlar ya unutulacaktir ya tekrar yapilarak kisa süreli hafizada tutulmaya çalisilacaktir yada uzun süreli hafizaya almak için gerekli islemler yapilacaktir. Eger dikkat ve ileri düzeyde isleme saglanmazsa duyusal kayda giren bilgi azalarak kaybolacak, bir süre sonra sanki hiç algilanmamis gibi hissedilecektir. Bu nedenle dikkat, düzenli ve aralikli tekrar etme, deneyerek yerlestirme gibi süreçler bilgilerin uzun süreli hafizaya yerlesmesini saglamaktadir.

Uzun Süreli Hafiza Nedir? Yeni gelen bilgilerin eskilerle örgütlenerek saklandigi daimi depodur.
*Ortalama 30 saniye geçtikten sonra hatirlanan her bilgi uzun süreli hafizadan çagrilir.
*Uzun süreli hafizanin kapasitesi sinirsiz olarak kabul edilir. Birkaç dakika gibi kisa, bir ömür boyu gibi uzun araliklarda saklanan bilgileri içerir.
*Uzun süreli hafizadaki bilgiler edilgindir. Yani bir ömür boyu saklanabilir.
*Uzun süreli hafizadaki bilgilerin hatirlanabilmesi için uygun kodlamalarin olmasi gereklidir (sifre,zaman,mekan,sayi vb…hatirlaticilar).
*Uzun süreli hafiza uzun yillar bilgiyi fazla degistirmeden tutabilmektedir.
*Uzun süreli hafizada unutma,bilginin kaybolmasindan çok bilgiye ulasma sorunundan kaynaklanmaktadir. Yani saklama degil geri getirme (hatirlama) sorunu vardir. Uzun süreli hafizadan bilgiyi geri getirmeye çalismak, kütüphanede kitap aramaya benzetilebilir. Kitap bulunamazsa bu durum kitabin olmadigini degil, yanlis rafta arandigini gösterir.

Hafiza Destekleyicileri: Hafiza destekleyicileri dogal olarak varolmayan çagrisimlar olusturarak, kodlamaya yardimci olan stratejilerdir. Bu stratejiler hayal etmeye ve sözel sembollere dayalidir.

*Loci Yöntemi: Bu yöntemde bazi maddeleri dogru sirasinda hatirlayabilmek için çevrenin fiziksel özellikleri ve hayal etme birlikte kullanilir. Örnegin: Türkiye Cumhuriyeti’nin cumhurbaskanlarini dogru sirayla hatirlayabilmek için bir evin tüm odalari sirayla hatirlanarak, cumhurbaskanlari ile eslestirilir. Bu yöntem sirayla hatirlanmasi gereken tüm listeler için kullanilabilir.

*Kanca Yöntemi: Bu yöntemi kullanabilmek için öncelikle sayilarla ses benzerligi olan sözcüklerden bir isim listesi olusturulur. Bu liste gerek duyuldugu her zaman kullanilabilir.
Örnegin: Bir-kir, iki-tilki, üç-güç, dört-sert vb… daha sonra saptanan sözcüklerle hatirlanmasi istenen sözcükler eslestirilir ve bunlarla ilgili görsel imgeler olusturulur.
1)Istanbul-----------> Denizi kirli Istanbul
2)Manisa------------>Manisa’da çoktur tilki
3)Agri--------------->Çikmasi çok güç Agri Dagina
4)Afyon------------->Çok serttir Afyon mermeri

*Bag Yöntemi: Bu yöntem,hatirlanacak sözcükler ile pes pese gelen görsel imgeler olusturulmasi biçiminde uygulanir. Bu imgelerin alisilmamis ve acayip olmasi hatirlamayi kolaylastirir. Örnegin: Hali, televizyon, bayrak, tank, karinca ve kus kelimelerinin sirayla hatirlanmasi gereksin. Bunun için ilk kelimeyle görsel imge arasinda acayip bir iliski kurulabilir. Okula bu gün uçan bir haliyla geldigimizi, halinin üzerinde televizyon seyrettigimizi hayal edebiliriz. Televizyonda da bir mars okunuyor ve bayrak görünüyor. Bayrak direkte olmasi gerekirken tankin üzerinde duruyor. Tank karinca yuvalarini ezerek ilerliyor ve büyük bir kus tanki yutuyor…

*Ilk Harf Yöntemi: Bu yöntem genellikle dizileri hatirlamada kullanilir. Dizideki her kelimenin ilk harfleri kullanilarak anlamli bir bütün olusturulmaya çalisilir. Örnegin: günes sistemindeki gezegenleri sirasiyla hatirlamak için gezegenlerin ilk harflerinden olusturulmus bir cümle kurulabilir. Merakli Veli Dün Mahallede Jiletle Saldirdigi Ugur’u Neredeyse Parçaliyormus.
Görüldügü gibi hafiza destekleyicileri hatirlamayi kolaylastirmada kullanilarak, bilgilerin uzun süreli hafizaya yerlesmesinde etkili rol oynamaktadir.

Hafizayi Güçlendirmede Tekrarin Önemi Büyüktür. Hafizayi güçlendirmek için belirli araliklarla ve sistemli bir biçimde tekrar yapmak faydali olacaktir.
Ögrenmenin gerçeklestigi ilk 24 saat, ögrenilenler mutlaka tekrar edilmelidir. Ögrenme sirasinda not tutulmussa, ilk tekrar notlarin gözden geçirilmesi seklinde yapilabilir. Ilk 24 saatte yapilan tekrar, ögrenilenlerin ortalama olarak 1 hafta saklanmasina yardimci olur.
Ögrenmeden sonraki ilk 1 hafta, yapilan çalismalar ögrenilenlerin tekrar edilmediginde ilk 1 haftalik zamanda büyük bir bölümünün unutuldugunu göstermektedir. Bu nedenle 1 hafta içinde ikinci bir tekrarin yapilmasi dogru olacaktir. Bu tekrar ögrenilenlerin ortalama olarak 1 ay saklanmasina yardimci olacaktir.

Ögrenmeden sonraki 1 ay, bir ay sonunda yapilacak yenileyici bir tekrarla da ögrenilenler uzun süreli hafizaya son derece kuvvetli bir biçimde yerlestirilmis olacaktir.

UNUTMAYIN!
*Insan ögrendigini çok çabuk unutur.
*Basta ve sonda ögrenilenler daha çok hatirda kalir.
*Göze çarpan kelimeler,isimler sekiller daha iyi hatirlanir.
*Canli tasvirler, degisik, ilginç tanimlamalar daha iyi hatirlanir.
*Uzun bir listeyi ögrenmek yerine, daha küçük parçalara bölerek ögrenmek daha kolaydir.
*Önceden ne kadar çalisilacagi bilinmezse, hatirlama o kadar az olur.
*Yapilacak çalismadan en iyi verimi alabilmek için çalisma belli araliklara bölünmelidir (45-60 dk’lik çalismalar ögrenme alanina göre ideal olabilir). Çünkü, çalismaya ara vermeden çok uzun süre devam etmek dikkatin ve konsantrasyonun gittikçe azalmasina neden olmaktadir.
*Yazi yazma, ödev hazirlama gibi çalismalar için çalisma süreleri daha da uzayabilir.
*Her çalisma seansindan sonra belli bir dinlenme araligi olmalidir.
*Hiç tekrar yapilmadiginda, ögrenilenlerin ortalama olarak %80 i unutulur.
*Not tutmak, yazarak çalismak, ögrenmeye mümkün oldugunca çok duyu organini katmak, düzenli ve aralikli tekrar yapmak ögrenilenlerin kaliciligini önemli oranda arttirir.
*Düzenli tekrarlar zaman cetveli üzerinde planlanmalidir.
*Ögrenme üzerinde en fazla bozucu etki yapan etkenlerin basinda; yorgunluk, stres, hastalik, motivasyon eksikligi, umutsuzluk vb. gelmektedir.
*Ögrenme üzerinde en az bozucu etki yapan etkinlik ise uykudur. Bu nedenle uyumadan önce kisa bir tekrar yapmanin önemli yarari olabilir.
*Ögrenme bir amaca yönelik olmalidir. Ögrenmek için amaçlari yada nedenleri belirlemek, ögrenmeye karsi olan istegi de arttiracaktir.

Motivasyon ve Ögrenmeye Karsi Gelistirilen Çesitli Tutumlar: Ögrenmeye kari istek ve olumlu tutum, motivasyonu arttiran en önemli etkenlerdendir. Arastirmalar ögrencilerin ögrenmeye karsi tutumlarini genel olarak 3 ana baslikta toplamaktadirlar;

1)Ögrenmeye odaklanma tutumuna sahip bir ögrencide genel olarak;
*Basarili olamama korkusu yoktur.
*Motivasyonu yüksektir.
*Kendine güvenlidir.
*Planli çalisma ve çalisma stratejileri gelistirme konularinda bilinçlidir.
*Ögrenmeyi ne için gerçeklestirdiginin farkindadir.Bu onun basari (genis anlamda hayat) amaçlarinin farkinda olmasinin bir uzantisidir.

2)Basarisizliktan kaçinma tutumuna sahip bir ögrencide genel olarak;
*Basarili olamama korkusu hakimdir.
*Motivasyonu azdir.
*Basariya degil genelde basarisizliga odaklanmistir.
*Basarisizliginin nedenlerini kendi yeteneklerinde, zeka kapasitesinde veya dersin içeriginde arar. Bu nedenle ögrenmeyi degil genelde ders geçmeyi ister.
*Anlayarak çalisma yerine kisa süreli veya ezbere çalismalari tercih eder.
*Ögrenmenin sonuçlarini kontrol etmek amaciyla yapilan sinav gibi uygulamalar gerginligini arttirir.

3)Basarisizligi kabul etme tutumuna sahip ögrencide genel olarak;
*Basarisizligi kaçinilmaz olarak görür.
*Çalismak için gerekli nedenleri olusturamamistir. Bu nedenle düzenli ders çalismak için çaba sarf etmez.
*Sürekli dissal destege ihtiyaç duyar. Basarili olmak için kendi basina çaba içine girmez.
*Basarisizliginin nedenlerini arastirmak yerine, bahaneler arayarak sorumluluktan kaçma egilimi gösterir.
*Ders disi aktivitelere daha çok zaman ayirir.
Yukarida ifade edilen 3 tür ögrenci tutumunda bir ögrencinin sürekli olarak ayni grupta kalmasi söz konusu degildir. Gruplar arasindaki bu geçisler ögrencinin gösterecegi çaba ile dogru orantilidir. Basarisizligi kabul etme tutumu en tehlikeli tutum olarak görülebilir.Bu tür tutumlari degistirebilmek için neler yapilabilecegine bakilirsa;
Motivasyonun en iyi kaynagi kisinin kendisidir fikrinden hareketle, bir takim motivasyon kaynaklari olusturulabilir. Basarili olmak, takdir kazanmak, onay almak, sinif geçmek, mezun olmak, diploma almak, ise kabul edilmek vb. amaçlari hayal ederek ve onlara ulasmayi isteyerek çalismak motivasyonu arttirabilir.
Her türlü dersin, hayat amaçlarini gerçeklestirmede etkili oldugu unutulmamalidir.
Ders çalismanin basarilmasi gereken bir mesele olarak görülmesi, çalismanin bitimiyle bu meselenin de çözüleceginin düsünülmesi çalisma istegini arttirabilir.
Çalismaya karsi olumsuz olan düsüncelerin olumluya çevrilmedigi sürece, ders çalismanin çekilmez bir hal alacagi unutulmamalidir.
Ders çalismaya, sikici, itici, zor, ugrasilmaz, dayanilmaz, gereksiz vb. bakmak yerine; çalistikça hoslanilan, sonucunda basariyi getiren, basardikça çalisma istegini arttiran, amaçlara yaklastiran, doyumlu kilan biçiminde bakmak daha yararlidir.
Bütün bunlara ragmen ögrenmeye karsi olumsuz tutumlari degistirmekte zorlaniyorsaniz, üniversitemizin psikolojik danisma ve rehberlik servisinden de destek alabilirsiniz.

NASIL DERS ÇALISMALI?
Çalisma yeri belirlenmelidir. Masasi, sandalyesi, isigi, sicakligi ile ideal olan gürültüden uzak bir çalisma odasi motivasyonu ve dikkati arttirmada ve basari kazanmada önemli bir rol oynar.
Ders çalismak için günün en verimli olunan zamanlari belirlenmelidir.
Ders çalisirken mutlaka masa basinda oturulmalidir. Çalisma sandalyesi ne çok rahat ne de rahatsiz edici olmamalidir.
Mümkün oldugunca her gün ayni mekanda ders çalismak, ders çalismayi kolaylastirir ve dikkati keskinlestirir.
Yatarak, uzanarak, kaykilarak ders çalismak dikkati ve konsantrasyonu olumsuz etkileyeceginden ögrenmeyi engeller.
Çalisma odasinda (veya çalisma masasinin görüs alaninda) bilgisayar, televizyon, telefon, resim, yiyecek vb. dikkati dagitabilecek unsurlar olmamalidir.
Çalisma masasi sadece ders çalismak için kullanilmalidir. Ders disi faaliyetlerin ayni masada yapilmamasi, ders için kosullanmayi olumlu etkilemektedir.
Çalismaya ara verildiginde yapilan etkinliklerin en yaygini bilgisayar veya televizyonun basina geçmektir. Fakat bilgisayar veya televizyon, açmasi çok kolay kapatmasi çok zor olan aletlerdir. Yapilabilecek sey bilgisayar veya televizyonu oturmadan kullanmak ve seyretmektir.
Ders çalisma zamanlarini belirlerken, kisisel özellikler ve beklentiler (yetenek,önbilgi,beceri,tutum,ihtiyaç,hedefler vb.) dikkate alinmalidir.
Motivasyonu arttirmasi bakimindan kisa ve uzun vadeli basari amaçlarinin, her zaman görülebilecek bir yerde durmasi etkili olabilir.

Planli Çalisilmali; Basarili olmak için planli çalismak gereklidir. Plan kisiyi belli zamanlarda belli isleri bitirmeye zorlayacaktir. Planli çalisabilmek için, günlük zaman cetveli hazirlamak ilk adim olmalidir.
Günlük plan sadece ders çalismada degil, günlük diger çalismalarin, dinlenme, eglenme gibi konularin da neler olabilecegi ve bunlara ne kadar zaman ayrilabileceginin belirlenmesinde etkilidir.
Günlük plan hazirlamak ve bu plana uygun hareket etmek baslarda çok yorucu, zorlayici hatta gereksiz gelebilir. Ancak zamanla palanli hareket etmek aliskanlik haline gelecek, zamanin ne kadar verimli kullanildigi rahatlikla gözlenebilecektir.
Plan yapmak sanildiginin aksine çok statik bir uygulama degildir. Günlük veya haftalik plan içinde bazen hesapta olmayan aksamalar ve degisiklikler olabilecektir ve bunlar son derece dogaldir.
Plan hazirlarken amaçlar ve öncelikler iyi belirlenmelidir.

Çalisma Plani Hazirlamada Dikkat Edilecek Ana Noktalar Sunlardir
Ilgiler, yetenekler, ihtiyaçlar ve amaçlar dikkate alinmalidir.
Derslerle sosyal etkinlikler arasinda mantikli ve dengeli bir ayarlama yapilmalidir.
Ders programinda mutlaka serbest zaman, özel zaman gibi araliklara yer verilmelidir.
Plan olustururken genis kapsamli, adim adim ulasilabilecek amaçlar belirlenmelidir.
Mümkün olan ölçüde günün benzer zamanlari çalismaya ayrilmalidir.
Dinlenme, beslenme gibi temel ihtiyaçlar ihmal edilmemelidir.
Yapilan palana uyma konusunda kararli olmaya çalisilmalidir.
Planlar ihtiyaç duyuldugunda geciktirmeden güncellenmelidir.

Etkili Not Alma
Not alma metnin kenarina yada kitabin uygun kisimlarina veya ögretmenin anlattiklarini yeniden organize ederek ayri bir deftere aktarmak olabilir. Not alabilmek için önemli bilgiyi mutlaka ayirt etmek gereklidir.

Not Tutmanin bir takim avantajlari vardir;
Uyaniklik ve dikkat
Derse aktif katilim
Motivasyonda artma
Geribildirim alma (ögrenme düzeyi hakkinda fikir edinme)

Derste not alma 3 adimda gerçeklesmektedir
1)Dersten önce ön hazirlik yapma
2)Dersi dikkatli dinleme ve ders süresince not alma
3)Dersten sonra çalismak için alinan notlardan yararlanma

Not Almada 3 Noktaya Dikkat Etmek Gerekir
1)Notlar dersin ana noktalarini ve özetini içermelidir
2)Ögrencinin daha sonra bilgileri hatirlayabilmesi için yeterli ayrintilara ve örneklere yer vermelidir
3)Notlar dersin örgütlenmesini yansitmalidir.

Not Tutmaya Iliskin Öneriler
Söylenen her sey degil, ana noktalar ve onlari destekleyen ara cümleler ve örnekler özgün cümlelerle yazilmalidir.
Her ders için ayri bir bölüm olmali tüm derslerin notlari bir arada olmamalidir.
Derste kaçirilan noktalar sonradan mutlaka tamamlanmalidir.
Dersten kisa bir süre sonra notlar okunmali, varsa eksikler tamamlanmalidir.
Anlasilmayan noktalar için mutlaka notlara uygun isaretlemeler yapilip ögretmenle paylasilmalidir.
Zaman kazanmak açisindan kisaltmalar kullanilmalidir. Dikkat çekmesi bakimindan da renkli kalemler kullanilabilir.
Sekil, sema ve tablolar atlanmamalidir.
Derste alinan notlar çok karmasik degilse temize çekilmemelidir. Bu, zaman kaybina yol açan gereksiz bir uygulama olabilir.
Derste alinan notlara tarih konulabilir.
Özgün kisaltma ve semboller kullanmak,önemli noktalarin altini çizmek, daha sonra çalisirken isleri çok kolaylastirmaktadir.
Notlarda ana ve alt baslik kullanmaya özen gösterilmelidir.
Derse baslamadan, daha önceki notlara kisaca göz atilmalidir.

Etkili Dinleme Becerileri
Ögretmen olumlu bir tutum içinde dinlenmelidir.
Aktif dinlemeye çalisilmalidir (Ögretmenin anlattiklarina iliskin sorular sorarak veya düsünerek ).
Ögretmenin sözel ve sözel olmayan mesajlari dikkate alinmali, önemli bilgilere isaret eden ipuçlari yakalanmaya çalisilmalidir.
Ders için ön hazirlik yapilmali, en azindan hangi konun ele alinacagina dair fikir sahibi olunmalidir.
Ders veya ders ögretmenine karsi varsa olumsuz yargilar azaltilmaya çalisilmalidir.

Yaygin Not Tutma Ve Dinleme Sorunlari Ve Çözüm Önerileri

‘Dikkatim dagiliyor ve dersi dinlerken sikiliyorum.’ Diyorsaniz; ön siralarda oturabilirsiniz. Islenecek konu hakkinda kisa bir ön çalisma yapabilir, sorular olusturabilirsiniz. Derste dikkatinizi dagitabilecek faktörleri belirleyerek, önlemler alabilirsiniz.
‘Ders çok hizli geçiyor ve ben hiçbir konuyu yakalayamiyorum.’ Diyorsaniz; o gün islenecek konu hakkinda önceden bilgi sahibi olabilir, ön hazirlik yapabilirsiniz. Kaçirdiginiz veya anlamadiginiz konulari ögrenmek için kimlerden yardim alabileceginizi belirleyebilirsiniz. Derslere devam etmede, daha düzenli ve duyarli olabilirsiniz.

‘Ögretmen terimleri açiklamadan kullaniyor ve çok hizli konusuyor.’ Diyorsaniz; anlasilmayan terimleri kaydederek, dersten sonra ögrenmeye çalisabilirsiniz. Uygun kisaltmalar kullanabilirsiniz. Not tutabilir ve bu konuda daha düzenli davranabilirsiniz.

AMACIMIZ, VERDIGIMIZ BU BILGILERIN DERS ÇALISMA VE BASARILI OLMA KONUSUNDA SIZLERE ISIK TUTMASINI SAGLAMAKTIR. ANCAK EGER SIZ KENDI YASAM AMAÇLARINIZDAN, HEDEFLERINIZDEN VE ÖNCELIKLERINIZDEN EMIN DEGILSENIZ VE ONLARI NETLESTIRMEMISSENIZ BASARIYA GIDEN YOLDA DAHA YAVAS VE KARARSIZ ADIMLAR ATARSINIZ. BU ANLAMDA ISE, ÖNCELIKLERINIZI BELIRLEYEREK BASLAYABILIRSINIZ. UNUTMAYIN; BASARILI OLMAK IÇIN SEÇTIGINIZ HER YOLDA ÖGRENMEYE MUTLAKA IHTIYAÇ DUYACAKSINIZ…
HEDEFLEDIGINIZ BÜTÜN BASARILARA ULASMANIZ DILEGIYLE…

Psikolojik Danisma Ve Rehberlik Hizmetleri Birimi

Kaynaklar:Batlas, Acar. Üstün Basari, Remzi Kitabevi, 1999
Selçuk, Ziya. Gelisim Ve Ögrenme, Nobel Yayinlari, 2000
Yavuzer, Haluk. Ana-Baba Okulu, Remzi Kitabevi, 1993
Ünal, Elif. Gelisim Ve Ögrenme psikolojisi Ders Notlari