GIRIS

Son yillarda egitim anlayisimizda belirgin bir degisiklik ve yenilik olmus, ailelerin egitim sürecine etkin biçimde katilimi gittikçe daha önem kazanmaya baslamistir. Ülkemizde de ‘eti senin kemigi benim’ anlayisi son yillarda degisime ugramakla birlikte henüz aileler okullarin ve egitim sürecinin etkili ögeleri haline gelememistir.

Çocuklarin egitim ortamindaki gelisiminde bugün kabul ettigimiz en temel ilkelerden biri ögretmenlerin, ögrencilerin, idarecilerin ve ailelerin bu süreçte hep birlikte yer almasi ilkesidir. Çocuklarin okul ortaminda kazandiklari becerilerin ev ortaminda pekistirilmesi ve gelistirilmesi, okul-ev tutarliliginin saglanmasi ve ailelerin okul ortaminin ve etkili bir ögesi haline gelebilmesi bugün egitim sürecinin temel hedeflerinden biridir.

AILE KATILIMININ TEMEL GEREKÇELERI

Ailelerin egitim sürecinde etkili bir biçimde yer almasinin çok temel gerekçeleri vardir:

*Bunlardan en önemlisi, anne babalarin çocuklariyla en yogun iletisim içinde olan bireyler olmalaridir. Egitim sürecinde ve çocuklarin gelisiminde anne babalarin gözlemlerinden ve görüslerinden yararlanmak çocuklarin gelisimini kolaylastirici bir anlam tasimaktadir.

*Toplumumuzda, genel olarak bakildiginda, özellikle annelerin egitim düzeylerinin alt düzeyde olmasi onlarin çocuklarina gerek ev ortaminda çesitli becerileri kazandirmalarina gerekse okuldan beklenen akademik katkilara yeterince cevap verememelerine yol açmaktadir. Aile katilim programlari bu yönden yetiskin egitimi olarak da algilanmakta ve toplumda anne babalarin, özellikle de annelerin gelisimine önemli katkilar saglamaktadir.

*Ailelerin okulu tanimasi, kendilerini bir parçasi olarak hissetmesi, onlarin okul ve ögrenciler için kaynaklar aramasi için de firsat saglamaktadir. Ailelerin katiliminda bir diger önemli gerekçe de çocuklarin akademik performanslarinin, okulun akademik standartlarinin yükselmesine de katkisi olmasidir.

*Sinif ve okul ortami içinde “ortak bir kültürün” olusmasi için ailelerin egitim sürecine iliskin bazi etkinlikleri ev ortamina tasimalari ve bunlari gelistirmeleri de çok yararli olmaktadir.

*Ailelerin çocuklarin gelisimi için en iyi ve etkili yollari, yöntemleri bulmak için çaba sarfetmektedirler. Ancak zaman zaman bu ipuçlarini bulmakta zorlanmaktadirlar.

*Aile katilimi ile gelistirilmeye çalisilan etkilesimden hem çocuklar hem de aileler yarar görmektedir.

*Çocuklarin benlik algisi olumlu yönde etkilenmektedir.

*Çocuklarin akademik basarilarinin arttigi gözlenmektedir.

*Ailelerin okula ve egitim sürecine olumlu tutumlar gelistirmesine yardimci olmaktadir.

Yapilan çesitli çalismalara bakildiginda, çocuklarin etkili ögrenmelerinde aile katiliminin etkili oldugu ve okul ve ev ortamindaki becerilerin tutarli gelismesi yönünde yarar saglandigi görülmektedir. Ayrici ailelerin kaynasmasi ve anne-babalarin çocuklarini ve gelisimlerini de gözlemeleri açisindan da aile katilim programlarinin önemli bir yeri oldugu düsünülmektedir.

Aile katiliminin egitim sürecinin niteligini arttirici özelligi de vurgulanmakta ve çocuklarin çesitli yönlerden gelisimlerini olumlu etkiledigi düsünülmektedir. Çocuklarin benlik algilarinin, akademik basarilarinin ve aile-çocuk iliskilerinin gelismesine katkida bulundugu ve ailelerin egitim kurumuna daha yapici ve olumlu baktiklari da bu konuda yapilan çalismalarin bulgulari arasindadir. Ayrica, yapilan çesitli çalismalar, çocuklarin aileleri okula katildiginda, ilgilendiginde, daha basarili olduklarini, ayni sekilde ögretmenlerin de ögrencilerinin egitim ihtiyaç ve sorumluluklarini paylasmaktan çok yarar sagladiklarini belirtmektedir.

Farkli bir açidan bakildiginda, bu programlarin “yetiskin egitimi” programlari oldugu da kabul edilmektedir. Özellikle kadinlarin egitimi açisindan, onlarin çocuk gelisimi ve iletisim becerileri yönünde bilgilenmelerinin toplum egitimi ve yetiskinlerin egitimi açisindan da önemi büyüktür. Dolayli olarak, aile katilim programlari toplumun düzeyinin gelismesinde önemli bir yere sahiptir. Aileler böyle bir katilimla toplumdaki yeni gelismeler, yeni degisimlere ayak uydurabilmeleri için de firsatlar elde etmektedirler. Böylece, bu programlar bir açidan da çocuklarimiz ve kendimiz için beklentilerimizi yükseltmek ve daha nitelikli bir aile yapisi ve iliskiler gelistirmek için de temel olmaktadir.

AILE KATILIMI UYGULAMALARI

Degisik ülkelerde yapilan çesitli çalismalarda, aile katiliminin çok çesitli ve farkli uygulamalari oldugu gözlenmektedir. Öncelikle, ‘aileleri nasil katabiliriz?’ sorusuna genel bir cevapla baslayalim. Aileleri okul merkezli katilim ve ev merkezli katilim ile bu programlarin etkin üyeleri haline getirebiliriz.

Okul merkezli katilim,
- Aile-ögretmen konferans ve toplantilarina katilma
- Ögretmenle yazili iletisim içinde olma
- Kütüphane, sinif vb, yer ve akademik etkinliklerde gönüllü olma
- Ailelerin proje ve ödevlere gönüllü yardimi
- Okul aile birligi ve benzeri organizasyonlara katilma

Olarak özetlenebilir.

Ev merkezli katilim,

- Ebeveynlerin çocuklari ile evde yapabilecekleri etkinlikler
- Ögretmenin ev ziyaretleri vb. olarak belirtilebilir.

Ailelerle yapilan çalismalar üç düzeyde düsünülmektedir:

1. Bu düzey çalismalarda ailelere okula, sinifa iliskin genel bilgiler verilmesi, okul etkinliklerinin ailelere duyurulmasi akla gelmektedir ve bu etkinlikler ailelerin kendilerine ve okula güvenlerinin artmasina ve kendilerini okulla iliskilerinde daha rahat hissetmelerine yardimci olmaktadir. Bu düzey çalismalari gerçeklestirmek için asagidaki etkinlikler planlanabilir:

- Haftalik bültenler,
- Açik sinif (ailelerin belli araliklarla sinifa, okula davet edilerek programlar ve yapilanlara iliskin bilgi verilmesi, karsilikli etkilesim içine girilmesi),
- Okulun özel programlarina davet (tiyatro söleni, sempozyum, seminer v.b.)

2. Bu düzey çalismalar daha çok sinif düzeyinde, ögretmen ve aile arasinda yürütülen çalismalardir. Egitim programlarina iliskin amaçlarin, planlarin, ailelerden beklentilerin paylasildigi çalismalardir. Ögretmenlerin aileleri bilgilendirmesinin yani sira, ailelerden de evdeki gözlemlerini, izlenimlerini, çocugun gelisimine iliskin degerlendirmelerini ögretmenlerle paylasmalari istenir. Bu düzey çalismalar için asagidaki etkinlikler planlanabilir:

- Aile-ögretmen toplantilari,
- Ev ziyaretleri,
- Sinif gazeteleri,
- Panolar,
- Telefonla iletisim,
- Iletisim defterleri,
- Aylik egitim programlarinin anahatlariyla ailelere ulastirilmasi,
- Belli araliklarla çocuklarin ve ailelerin gelisimlerine ve ihtiyaçlarina uygun bilgi ve brosürler hazirlama.

3. Bu düzey çalismalar, ailelerin aktif katilimini ön plana çikaran çalismalardir. Aileler sinif içinde çesitli çalismalara aktif olarak katilirlar ve ögretmene bu yönde destek ve yardim saglarlar. Aileler bu destekleri asagidaki biçimlerde verebilirler:

- Sinifta çesitli etkinliklerde gönüllü olma,
- Panolarin hazirlanmasinda yardim saglama
- Mesleki gelisim etkinliklerinde yer alma,
- Çesitli sinif etkinlikleri ve gezilerinde yer alma, yardim saglama,

Tüm bu çalismalarda amaç, ailelerin okul ve sinif ortamlarini tanimalari, bu konularda bilgilendirilmeleri ve kendi rolleri, neler yapabilecekleri konusunda ipuçlari almalaridir. Ailelerin evde ve okulda çocuklariyla tutarli bir biçimde etkilesim içinde olmalari ve ev-okul tutarliligi açisindan da bu çalismalar önem kazanmaktadir. Ailelerin çocuklariyla etkilesimlerini arttirabilmek ve ögretmen, idareci ve aile etkilesimine katkida bulunmak da bu çalismalarin temel çikis noktalarindandir.

4 farkli katilim yöntemi önerilmektedir. Birincisi okul ortamina gönüllü ve yardimci olarak katilim, ikincisi evdeki ögrenme etkinliklerine katilim, üçüncüsü ev-okul ve toplum iliskisi ve son olarak da okul kararlarina katilim olarak özetlenmektedir.

Ailelerle yüzyüze toplantilar düzenlemek, egitim programlarinin tartisildigi ortamlari yaratmak, aileler için çesitli ev programlari hazirlayarak iletisim becerilerinin ve çesitli akademik becerilerin gelismesi için firsatlar yaratmak bunlardan bazilari olarak örneklenebilir. Aileleri egitim sürecinin etkin bir ayagi haline getirebilmek için iki yöntem önerilmektedir. Bunlardan biri, ailelere yillik egitim programlarinin bir özetinin yollanmasi, digeri ise, haftalik bir haber gazetesinin ailelere yollanmasidir.

Isbirligi ve okul-ev iletisiminin en etkili yöntemlerinden biri de ailelerin çocuklarini evde desteklemesine yardimci olmaktir. Örnegin, okumayi ögrenmelerine yardimci olmak ya da genel olarak evde çocuklarin daha çok uyaricilara açik oldugu bir ortam yaratmaktir. Ailelerin katilimi ile çocuklarin okumalarinin gelistigi belirtilmektedir.

Etkili Aile Katilim Programlarinin özellikleri söyle belirtilebilir:

- Ebeveynlerin çocuklarinin egitimi, gelisimi ve egitim yöntemleri ile ilgili oldugunu kabul etmek,
- Ebeveynlerin becerilerinin ve özelliklerinin farkli oldugunu kabul etmek,
- Ailelerin ihtiyaçlarina esnek ve yaratici programlarla cevap vermek,
- Ailelerle beklentilerini, rollerini ve sorumluluklarini paylasmak,
- Ailelerin çocuklarinin gelisimine ve egitim ortamina katkilarini vurgulamak,
- Ebeveynin çocuklarina iliskin gözlemlerini, düsüncelerini ve deneyimlerini ögretmenlerle paylasmak,
- Ailelerin çocuklarinin gelisimine ve egitim ortamina katkilarini vurgulamak,
- Ebeveynin çocuklarina iliskin gözlemlerini, düsüncelerini ve deneyimlerini ögretmenlerle paylasmak,
- Ebeveyn-çocuk iliskisinin çok özel, yakin ve uzun süreli, ögretmen-ögrenci iliskisinin ise daha az özel ve kisa süreli oldugunu hatirlayarak ve bu farki dikkate alarak, programlari buna göre planlamak,
- Aileleri karar verme sürecine katmak ve kararlardan onlari haberdar etmek,
- Aile katiliminin zaman, enerji ve çaba gerektirdigini kabul etmek,
- Dikkati sorulardan çok çözüme vermek.

Bu programlara tüm ailelerin katildigini söylemek ve katilmasini beklemek de çok gerçekçi olmamaktadir. Bazi nedenler ailelerin bu programlara katiliminda bazi güçlükler yaratabilmektedir:

- Ailelerin zaman azligi,
- Kendilerinden kaynaklanan duygusal nedenler,
- Okul ortamina ve sistemine iliskin olumsuz nedenler,
- Aile katilim programlarinin önemini bilmemek,
- Kendilerine güvensizlik

Ancak her ailenin kendine özgü oldugundan da yola çikarak, bu programlarin mümkün oldugunda genis guruplara ulasabilmesi için de çok çesitli içerikte programlar hazirlanmasi hedeflenmektedir.

Dört ayakli bir masanin bir ayaginin da aileler oldugunu hep hatirlayalim.

www.meb.gov.tr den alinmistir.